راهکارهای درمان دیسک کمر؛ از درمان خانگی و ورزش تا فیزیوتراپی تخصصی دیسک کمر یکی از مشکلات شایع ستون فقرات است که می‌تواند با کمردرد، انتشار درد به پا، گزگز، بی‌حسی و گاهی ضعف عضلانی همراه باشد. بسیاری از افرادی که با این مشکل مواجه می‌شوند، پس از مشاهده نتیجه MRI نگران می‌شوند و این سؤال را مطرح می‌کنند که « دیسک کمر را چطور درمان کنیم» ؟ یا آیا دیسک کمر حتماً به جراحی نیاز دارد؟ خبر خوب این است که در بسیاری از موارد، درمان دیسک کمر بدون جراحی امکان‌ پذیر است. روش درمان به شدت علائم، محل بیرون ‌زدگی دیسک، میزان درگیری عصب و وضعیت جسمانی فرد بستگی دارد. اصلاح فعالیت‌های روزمره، ورزش درمانی، فیزیوتراپی تخصصی و در صورت نیاز دارو درمانی از جمله راهکارهایی هستند که می‌توانند به کاهش درد و بهبود عملکرد کمک کنند. در این مقاله با روش‌های درمان دیسک کمر در منزل، ورزش‌های مناسب، تغذیه، راهکارهای پیشگیری و زمان مراجعه به پزشک آشنا می‌شوید. دیسک کمر چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟ ستون فقرات از مهره‌هایی تشکیل شده است که بین آن‌ها دیسک‌های بین ‌مهره‌ای قرار دارند. این دیسک‌ها مانند بالشتک عمل می‌کنند و به جذب فشار و تسهیل حرکت ستون فقرات کمک می‌کنند. هر دیسک دارای بخش مرکزی نرم‌ تر و لایه بیرونی مقاوم‌ تری است. هنگامی که لایه بیرونی دیسک ضعیف یا آسیب‌ دیده شود، ممکن است بخش داخلی به بیرون برجسته شود یا بیرون‌ زدگی پیدا کند. این وضعیت که به آن فتق یا بیرون ‌زدگی دیسک کمر گفته می‌شود، در صورت تماس یا فشار بر ریشه‌های عصبی می‌تواند باعث درد و علائم عصبی شود. علت دیسک کمر چیست؟ دیسک کمر معمولاً نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف است، از جمله: افزایش سن و تغییرات طبیعی دیسک‌ها بلند کردن اجسام سنگین با وضعیت نامناسب بدن نشستن طولانی ‌مدت و کم ‌تحرکی اضافه‌ وزن و افزایش فشار بر ستون فقرات حرکات ناگهانی یا چرخش نامناسب کمر ضعف عضلات شکم، کمر و لگن عوامل ژنتیکی و زمینه خانوادگی آسیب‌های ورزشی یا حوادث البته وجود یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به دیسک کمر نیست. علائم دیسک کمر چیست؟ علائم دیسک کمر به محل و میزان بیرون‌ زدگی و تأثیر آن بر اعصاب بستگی دارد. بعضی افراد تنها کمردرد دارند، در حالی که برخی دیگر علائم را در پاها احساس می‌کنند. شایع‌ ترین علائم عبارت‌اند از: درد در ناحیه پایین کمر انتشار درد به باسن، ران، ساق یا پا احساس گزگز یا مورمور شدن پا بی‌حسی در بخشی از اندام تحتانی تشدید درد هنگام نشستن طولانی، خم شدن یا سرفه ضعف عضلات پا در مواردی که عصب تحت فشار قرار گرفته باشد دیسک کمر مهره ۴ و ۵ یا سطوح L4-L5 و L5-S1 از محل‌های شایع بیرون‌ زدگی هستند. با این حال، صرف مشاهده بیرون‌ زدگی در MRI برای تعیین علت درد کافی نیست؛ یافته‌های تصویربرداری باید با علائم و معاینه پزشک تطبیق داده شوند. علائم خطرناک دیسک کمر در صورت مشاهده علائم زیر، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است: اختلال جدید در کنترل ادرار یا مدفوع دشواری شدید یا ناتوانی در دفع ادرار بی‌حسی در ناحیه بین پاها یا اطراف اندام تناسلی ضعف شدید یا پیشرونده پاها بروز علائم عصبی در هر دو پا، به ‌ویژه همراه با اختلال ادرار یا مدفوع این نشانه‌ها می‌توانند با فشار جدی بر اعصاب انتهایی ستون فقرات مرتبط باشند و نباید با درمان خانگی به تعویق بیفتند. بهترین راهکارهای درمان دیسک کمر چیست؟ انتخاب بهترین درمان دیسک کمر به شرایط هر بیمار بستگی دارد. در بسیاری از موارد، پزشک ابتدا روش‌های غیرجراحی را پیشنهاد می‌کند. هدف این روش‌ها کاهش درد، بهبود حرکت، افزایش قدرت عضلات و بازگشت تدریجی فرد به فعالیت‌های عادی است. ۱. درمان دیسک کمر در منزل درمان دیسک کمر در خانه می‌تواند بخشی از برنامه درمانی باشد؛ به شرط آنکه علائم خطرناک وجود نداشته باشد و اقدامات خانگی متناسب با شرایط فرد انجام شوند. فعالیت بدنی ملایم : استراحت مطلق و طولانی‌مدت معمولاً توصیه نمی‌شود. راه رفتن کوتاه و متناسب با تحمل فرد می‌تواند به حفظ تحرک کمک کند. در صورت افزایش درد یا علائم عصبی، فعالیت باید متوقف و وضعیت بررسی شود. اصلاح وضعیت نشستن : هنگام نشستن، بهتر است کمر در وضعیت راحت و حمایت‌ شده قرار بگیرد. از نشستن طولانی‌ مدت خودداری کنید و در فواصل منظم، با توجه به توانایی خود، از جای خود بلند شوید و کمی حرکت کنید. کمپرس سرد یا گرم : استفاده کوتاه ‌مدت از کمپرس سرد ممکن است در کاهش درد حاد کمک‌ کننده باشد. گرمای ملایم نیز می‌تواند به کاهش گرفتگی عضلات کمک کند. از تماس مستقیم یخ یا منبع گرما با پوست و استفاده طولانی‌ مدت خودداری کنید. اصلاح نحوه بلند کردن اجسام:  هنگام برداشتن وسیله از زمین، جسم را نزدیک بدن نگه دارید و از خم شدن و چرخش ناگهانی کمر زیر بار خودداری کنید. درمان دیسک کمر در منزل به معنای تشخیص یا درمان قطعی بدون مراجعه به پزشک نیست. اگر درد شدید، مداوم یا همراه با علائم عصبی باشد، ارزیابی تخصصی ضرورت دارد. ۲ . فیزیوتراپی تخصصی برای درمان دیسک کمر فیزیوتراپی یکی از روش‌های مهم در مدیریت غیرجراحی دیسک کمر است. برنامه فیزیوتراپی بر اساس معاینه، میزان درد، محدودیت حرکتی و علائم عصبی تنظیم می‌شود. درمان‌های فیزیوتراپی می‌توانند شامل موارد زیر باشند: تمرین‌ درمانی برای تقویت عضلات و بهبود کنترل حرکتی آموزش وضعیت صحیح بدن و فعالیت‌های روزمره تکنیک‌های درمان دستی در صورت مناسب بودن برای بیمار روش‌های فیزیکی مکمل برای کمک به کنترل درد برنامه تدریجی بازگشت به فعالیت‌های معمول درمان دستی باید توسط فیزیوتراپیست آموزش‌دیده و با توجه به شرایط بیمار انجام شود و بهتر است به ‌عنوان بخشی از برنامه‌ای شامل تمرین‌ درمانی استفاده شود، نه تنها روش درمان. ۳.  لیزر پرتوان و مگنت‌ تراپی برای دیسک کمر لیزر پرتوان و مگنت‌ تراپی از روش‌های فیزیکی مورد استفاده در برخی برنامه‌های فیزیوتراپی هستند. این روش‌ها ممکن است در شرایط منتخب برای کمک به کنترل درد به کار گرفته شوند. با این حال، میزان اثربخشی آن‌ها برای همه بیماران یکسان نیست و شواهد علمی درباره برخی از این روش‌ها محدود یا وابسته به شرایط درمان است. بنابراین نباید آن‌ها را جایگزین ارزیابی پزشکی، تمرین‌ درمانی یا درمان‌های ضروری دانست. در درمانگاه ارتوپدی بیمارستان خیریه سوم شعبان، خدمات فیزیوتراپی تخصصی شامل لیزر پرتوان، مگنت‌ تراپی، فیزیوتراپی معمول، تمرین‌ درمانی و درمان دستی ارائه می‌شود. مراجعه‌کنندگان می‌توانند با ارزیابی متخصص و فیزیوتراپیست، درباره مناسب بودن این خدمات برای شرایط خود مشورت کنند. ۴ . دارو درمانی دیسک کمر در برخی بیماران، پزشک ممکن است برای کنترل درد و التهاب، دارو تجویز کند. انتخاب دارو به شدت علائم، سن، سابقه بیماری‌های گوارشی، کلیوی، قلبی و داروهای مصرفی فرد بستگی دارد. داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی ممکن است در برخی موارد برای کاهش درد مفید باشند، اما باید با کمترین دوز مؤثر و در کوتاه‌ ترین مدت مناسب مصرف شوند. مصرف خودسرانه داروهایی مانند گاباپنتین، داروهای کورتونی، شل‌کننده‌های عضلانی یا مسکن‌های قوی توصیه نمی‌شود. ۵. آیا دیسک کمر به جراحی نیاز دارد؟ بیشتر افراد مبتلا به فتق دیسک کمر الزاماً به جراحی نیاز ندارند. درمان غیرجراحی معمولاً در اولویت قرار دارد، مگر آنکه شرایط خاصی وجود داشته باشد. جراحی ممکن است در شرایط زیر بررسی شود: ضعف عضلانی قابل‌ توجه یا پیشرونده علائم شدید و پایدار که با درمان غیرجراحی بهبود نیافته‌اند تطابق یافته‌های MRI با علائم عصبی بیمار وجود وضعیت اورژانسی مانند سندرم دم ‌اسبی تصمیم درباره جراحی باید توسط متخصص مربوطه و پس از بررسی کامل شرایط بیمار اتخاذ شود. ورزش‌های مناسب برای دیسک کمر ورزش درمانی دیسک کمر می‌تواند به تقویت عضلات، افزایش انعطاف‌ پذیری و بهبود عملکرد کمک کند. اما یک حرکت ورزشی برای تمام بیماران مبتلا به دیسک کمر مناسب نیست. نوع تمرین باید بر اساس علائم و ارزیابی متخصص یا فیزیوتراپیست انتخاب شود. پیاده‌ روی پیاده‌ روی آرام و کوتاه در صورت تحمل، می‌تواند به حفظ فعالیت بدنی کمک کند. بهتر است با مدت کم شروع کنید و به‌ تدریج، متناسب با وضعیت خود، زمان آن را افزایش دهید. تمرین‌های تقویت عضلات مرکزی بدن تمرین‌های ملایم برای عضلات شکم، کمر و لگن می‌توانند به افزایش ثبات ستون فقرات کمک کنند. تمرین‌هایی مانند فعال‌سازی ملایم عضلات شکم یا برخی تمرین‌های کنترل حرکتی ممکن است تحت نظر فیزیوتراپیست در برنامه قرار بگیرند. تمرین‌های کششی کشش عضلات پشت ران و برخی عضلات لگن ممکن است برای بعضی بیماران مفید باشد. انجام کشش شدید یا حرکاتی که باعث افزایش درد تیرکشنده پا می‌شوند، مناسب نیست. حرکت کبری و حرکات ویلیامز حرکت کبری و تمرین‌های ویلیامز در برنامه‌های ورزشی مرتبط با کمردرد شناخته‌ شده‌اند؛ اما انتخاب آن‌ها به نوع علائم و پاسخ بدن بستگی دارد. برای مثال، بعضی بیماران با حرکات بازکننده کمر بهتر می‌شوند و برخی دیگر با آن‌ها درد بیشتری احساس می‌کنند. بنابراین، برای انجام حرکات اصلاحی دیسک کمر مهره ۴ و ۵ یا سایر سطوح، بهتر است ابتدا برنامه تمرینی اختصاصی دریافت کنید. اگر تمرین باعث افزایش درد پا، بی‌حسی یا ضعف می‌شود، آن را متوقف کنید. تغذیه مناسب برای دیسک کمر تغذیه به‌ تنهایی نمی‌تواند بیرون ‌زدگی دیسک را به حالت اولیه بازگرداند، اما رژیم غذایی متعادل می‌تواند به حفظ سلامت عمومی، مدیریت وزن و حمایت از عملکرد عضلات و استخوان‌ها کمک کند. مواد غذایی مناسب برای یک الگوی تغذیه سالم عبارت‌اند از: سبزیجات و میوه‌های متنوع منابع پروتئینی مانند ماهی، مرغ، تخم‌ مرغ، حبوبات و لبنیات غلات کامل و مواد غذایی دارای فیبر منابع کلسیم مانند لبنیات یا جایگزین‌های غنی‌شده منابع ویتامین D در صورت نیاز و با توجه به شرایط فرد آب کافی در طول روز اگر اضافه‌ وزن دارید، کاهش وزن تدریجی می‌تواند به کاهش فشار وارد شده بر ستون فقرات کمک کند. مصرف مکمل‌هایی مانند ویتامین B،  B12 یا سایر مکمل‌ها برای درمان دیسک کمر نباید بدون تشخیص کمبود یا توصیه پزشک انجام شود. همچنین شواهد کافی وجود ندارد که غذاهایی مانند پای مرغ، پاچه، بامیه یا ژلاتین بتوانند دیسک بیرون ‌زده را ترمیم کنند. بهتر است به جای تکیه بر یک غذای خاص، بر رژیم غذایی متعادل و سبک زندگی سالم تمرکز کنید. راهکارهای پیشگیری از دیسک کمر اگرچه نمی‌توان از تمام موارد بیرون‌ زدگی دیسک جلوگیری کرد، رعایت برخی نکات می‌تواند به کاهش عوامل خطر و حفظ سلامت ستون فقرات کمک کند. فعالیت بدنی منظم: پیاده‌روی، شنا یا ورزش‌های کم‌ فشار متناسب با شرایط فرد می‌توانند به حفظ قدرت و انعطاف‌ پذیری کمک کنند. تقویت عضلات مرکزی بدن:  عضلات شکم، کمر و لگن نقش مهمی در حمایت از ستون فقرات دارند. حفظ وزن مناسب:  مدیریت وزن می‌تواند فشار اضافی بر کمر را کاهش دهد. اصلاح وضعیت بدن:  از نشستن طولانی در یک وضعیت و خم شدن نامناسب پرهیز کنید. بلند کردن صحیح اجسام:  جسم را نزدیک بدن نگه دارید و از چرخش ناگهانی کمر هنگام بلند کردن بار اجتناب کنید. پرهیز از فعالیت‌های ناگهانی و سنگین : به‌ خصوص زمانی که بدن آمادگی کافی ندارد. ترک سیگار: سیگار می‌تواند بر سلامت دیسک‌ها و روند ترمیم بافت‌ها اثر منفی بگذارد. خواب کافی و مناسب:  خواب منظم و انتخاب وضعیت راحت می‌تواند به مدیریت کمردرد کمک کند. پیشگیری از دیسک کمر بیشتر به ایجاد عادت‌های سالم و پایدار وابسته است تا انجام یک حرکت یا مصرف یک ماده غذایی خاص. دیسک کمر چه مدت طول می‌کشد تا خوب شود؟ مدت بهبودی دیسک کمر در افراد مختلف متفاوت است. بسیاری از افراد طی چند هفته تا چند ماه با درمان مناسب، کاهش علائم را تجربه می‌کنند. با این حال، زمان بهبودی به شدت بیرون ‌زدگی، میزان درگیری عصب، وضعیت جسمانی و نحوه پاسخ به درمان بستگی دارد. بهبود درد لزوماً به معنای از بین رفتن کامل بیرون‌ زدگی در MRI نیست. هدف اصلی درمان، کاهش درد، بهبود توانایی حرکتی و بازگشت ایمن به فعالیت‌های روزمره است. اگر درد به‌ طور مداوم ادامه دارد، بدتر می‌شود یا با ضعف و بی‌حسی همراه است، باید دوباره توسط پزشک ارزیابی شوید. آیا راه رفتن در استخر برای درمان دیسک کمر مفید است؟ بسیاری از افراد مبتلا به دیسک کمر معتقدند راه رفتن در آب یا استخر می‌تواند به کاهش درد و بهبود وضعیت کمر کمک کند. این باور تا حدی پشتوانه علمی دارد؛ زیرا تمرینات آبی یکی از روش‌های مورد استفاده در توان‌ بخشی افراد مبتلا به کمردرد مزمن است. البته باید توجه داشت که راه رفتن در استخر به‌ تنهایی دیسک بیرون‌ زده را ترمیم نمی‌کند، بلکه ممکن است به کاهش علائم و افزایش توان حرکتی کمک کند. چرا راه رفتن در آب می‌تواند به کاهش درد دیسک کمر کمک کند؟ ۱. کاهش فشار واردشده به بدن و ستون فقرات یکی از ویژگی‌های مهم آب، نیروی شناوری آن است. هنگامی که فرد در آب قرار می‌گیرد، بخشی از وزن بدن به‌ وسیله آب تحمل می‌شود. در نتیجه، فشار ناشی از وزن بدن بر مفاصل و ساختارهای حرکتی کاهش می‌یابد و فرد ممکن است بتواند با درد کمتری حرکت کند. این شرایط برای افرادی که راه رفتن روی زمین برایشان دشوار است، می‌تواند مفید باشد. ۲. امکان انجام حرکت با درد کمتر برخی افراد مبتلا به کمردرد یا دیسک کمر هنگام راه رفتن روی زمین، ایستادن طولانی‌ مدت یا انجام تمرینات ورزشی دچار تشدید درد می‌شوند. محیط آبی می‌تواند انجام حرکات ملایم را آسان‌تر کند و به فرد اجازه دهد فعالیت بدنی خود را به‌ تدریج افزایش دهد. ۳. تقویت عضلات و بهبود کنترل حرکتی آب در برابر حرکت بدن مقاومت ایجاد می‌کند. بنابراین راه رفتن در استخر، در صورت انجام صحیح و متناسب با توان فرد، می‌تواند به فعال‌ شدن عضلات پا، لگن و عضلات تثبیت‌ کننده تنه کمک کند. تقویت و کنترل بهتر این عضلات در برنامه توان‌ بخشی کمردرد اهمیت دارد. ۴. کمک به کاهش خشکی و افزایش انعطاف‌پذیری حرکت ملایم در آب، به‌ ویژه در آب با دمای مناسب، ممکن است احساس خشکی عضلات را کاهش دهد و انجام تمرینات حرکتی را آسان‌تر کند. البته میزان این اثر به شرایط فرد و نوع تمرین بستگی دارد. شواهد علمی درباره تمرینات آبی و کمردرد چه می‌گویند؟ مطالعات مروری و تحلیل‌ها نشان داده‌اند که تمرینات آبی و آب‌ درمانی می‌توانند در برخی افراد مبتلا به کمردرد مزمن، به کاهش درد و بهبود عملکرد جسمی کمک کنند. همچنین یک کارآزمایی بالینی منتشرشده در مجله  JAMA Network Open در سال ۲۰۲۲، نتایج امیدوارکننده‌ای برای تمرینات درمانی در آب در مقایسه با برخی روش‌های فیزیوتراپی متداول در افراد مبتلا به کمردرد مزمن گزارش کرده است. با این حال، بخش زیادی از این پژوهش‌ها درباره کمردرد مزمن به‌ طور کلی انجام شده‌اند و لزوماً همه شرکت‌ کنندگان دچار فتق یا بیرون ‌زدگی دیسک کمر نبوده‌اند. بنابراین نمی‌توان نتیجه گرفت که راه رفتن در استخر برای تمام بیماران مبتلا به دیسک کمر اثربخشی یکسانی دارد یا موجب درمان ساختاری دیسک می‌شود. درمان دیسک کمر در بیمارستان خیریه تخصصی و فوق تخصصی سوم شعبان تهران افرادی که دچار کمردرد، علائم دیسک کمر یا بیرون‌ زدگی دیسک در MRI هستند، ممکن است برای انتخاب روش درمان مناسب به ارزیابی تخصصی نیاز داشته باشند. در درمانگاه ارتوپدی بیمارستان خیریه سوم شعبان تهران، خدمات فیزیوتراپی تخصصی شامل فیزیوتراپی معمول، تمرین‌درمانی، درمان دستی، لیزر پرتوان و مگنت‌ تراپی ارائه می‌شود. برنامه درمانی باید با توجه به شرایط هر مراجعه‌کننده تنظیم شود. هدف از فیزیوتراپی، کمک به کنترل درد، بهبود حرکت و افزایش توانایی فرد در انجام فعالیت‌های روزمره است. استفاده از تجهیزات فیزیوتراپی نیز بر اساس تشخیص و نظر متخصص انجام می‌شود. اگر به دنبال راهکارهای درمان دیسک کمر بدون جراحی هستید، مراجعه به درمانگاه ارتوپدی و دریافت ارزیابی تخصصی می‌تواند به شما کمک کند تا مسیر درمان مناسب خود را با آگاهی بیشتری انتخاب کنید. سوالات متداول درباره درمان دیسک کمر آیا دیسک کمر بدون جراحی درمان می‌شود؟ بله، بسیاری از افراد مبتلا به فتق دیسک کمر با روش‌های غیرجراحی مانند اصلاح فعالیت، فیزیوتراپی، تمرین‌ درمانی و دارو درمانی تجویز شده بهبود پیدا می‌کنند. البته در موارد خاص، جراحی ضرورت دارد. درمان دیسک کمر در منزل چگونه است؟ فعالیت بدنی ملایم، پرهیز از استراحت مطلق طولانی، اصلاح وضعیت نشستن، کمپرس سرد یا گرم و رعایت اصول بلند کردن اجسام می‌توانند بخشی از مراقبت خانگی باشند. این اقدامات جایگزین معاینه پزشک نیستند. بهترین ورزش برای دیسک کمر و سیاتیک چیست؟ ورزش مناسب به شدت علائم و وضعیت عصب بستگی دارد. پیاده‌ روی ملایم و تمرین‌های کنترل حرکتی و تقویت عضلات مرکزی بدن ممکن است برای برخی افراد مفید باشند. انتخاب تمرین باید متناسب با شرایط بیمار باشد. آیا دیسک کمر مهره ۴ و ۵ با فیزیوتراپی درمان می‌شود؟ در بسیاری از موارد، درمان غیرجراحی از جمله فیزیوتراپی و تمرین ‌درمانی می‌تواند به کاهش علائم دیسک  L4-L5 کمک کند. اما نوع درمان به معاینه، شدت علائم و میزان درگیری عصب بستگی دارد. آیا لیزر پرتوان برای دیسک کمر مفید است؟ لیزر پرتوان ممکن است در برخی برنامه‌های فیزیوتراپی برای کمک به کنترل درد استفاده شود. میزان اثربخشی آن در افراد مختلف متفاوت است و به‌ تنهایی درمان قطعی بیرون‌ زدگی دیسک محسوب نمی‌شود. آیا دیسک کمر با استراحت خوب می‌شود؟ استراحت کوتاه‌ مدت در دوره درد شدید ممکن است کمک‌ کننده باشد، اما استراحت مطلق و طولانی‌ مدت معمولاً توصیه نمی‌شود. حفظ فعالیت متناسب با تحمل بدن و دریافت برنامه درمانی مناسب اهمیت دارد. چه زمانی باید برای دیسک کمر به پزشک مراجعه کنیم؟ اگر کمردرد مداوم، درد تیرکشنده به پا، گزگز، بی‌حسی یا ضعف عضلانی دارید، بهتر است ارزیابی پزشکی انجام دهید. در صورت اختلال کنترل ادرار یا مدفوع، بی‌حسی ناحیه بین پاها یا ضعف پیشرونده، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است. جمع‌ بندی درمان دیسک کمر به شرایط هر بیمار بستگی دارد و در بسیاری از موارد می‌توان بدون جراحی، علائم را کنترل و عملکرد حرکتی را بهبود داد. اصلاح سبک زندگی، فعالیت بدنی متناسب، ورزش درمانی، فیزیوتراپی تخصصی و تغذیه متعادل از مهم‌ ترین راهکارهای مدیریت این مشکل هستند. اگر با کمردرد یا تشخیص بیرون‌ زدگی دیسک در MRI مواجه شده‌اید، بهتر است به جای انجام خود سرانه حرکات ورزشی یا استفاده از روش‌های غیرعلمی، ابتدا وضعیت خود را ارزیابی کنید. درمانگاه ارتوپدی بیمارستان خیریه سوم شعبان تهران با ارائه خدمات فیزیوتراپی تخصصی، تمرین‌ درمانی، درمان دستی، لیزر پرتوان و مگنت‌ تراپی می‌تواند یکی از گزینه‌های مراجعه برای بررسی و دریافت برنامه درمانی متناسب با شرایط شما باشد.